Nikodemznaczenie imienia, pochodzenie, imieniny i statystyki

Pochodzenie i znaczenie imienia Nikodem

Nikodem to grecki Nikódēmos, imię złożone z dwóch rzeczowników: níkē, „zwycięstwo”, i dêmos, „lud”. Razem daje to „zwycięstwo ludu” albo „ten, który zwycięża dla ludu”. Obie części są przejrzyste, więc etymologia nie budzi tu sporów.

Ciekawsze jest to, że polszczyzna ma drugie imię o niemal identycznej budowie. Mikołaj to grecki Nikólaos — ta sama „nike” i laós, które też znaczy „lud”. Różnica jest odcieniem: dêmos to lud jako wspólnota obywateli, ten od „demokracji”, a laós to lud jako zgromadzony tłum, ten od „laikatu”. W praktyce Nikodem i Mikołaj są synonimami, które rozeszły się dopiero w historii.

• GrekaΝικόδημος — Nikódēmosníkē „zwycięstwo” + dêmos „lud”
• EwangeliaNikódēmosfaryzeusz z Ewangelii według św. Jana
• ŁacinaNicodemusforma Wulgaty i martyrologiów
• StaropolskiNikodemnotowany w Polsce od XV wieku
• DziśNikodemimię męskie, 71. co do liczebności w Polsce

Do Europy imię weszło z jednej konkretnej sceny. W trzecim rozdziale Ewangelii według św. Jana Nikodem, faryzeusz i członek Sanhedrynu, przychodzi do Jezusa nocą i zadaje pytania, które do dziś czyta się w kościołach: jak człowiek może narodzić się na nowo, skoro jest już stary? Ta nocna rozmowa uczyniła z Nikodema patrona ludzi, którzy szukają po cichu i nie od razu mają odwagę mówić głośno.

W Polsce imię było przez stulecia rzadkie i kojarzyło się głównie z duchowieństwem oraz z prawosławnymi biskupami, wśród których jest bardzo częste. W XX wieku na kilka dekad przykleiła się do niego postać literacka — Nikodem Dyzma — i dopiero pokolenie urodzone po 2000 roku zdjęło z niego tę etykietę.

Kiedy Nikodem obchodzi imieniny

Nikodem ma w kalendarzach kilka terminów, ale rodziny świętują przede wszystkim 3 sierpnia. To ten dzień ludzie wpisują w wyszukiwarkę wyraźnie częściej niż wrześniowy. W kalendarzu dzieli go z Lidią, dla której jest datą poboczną.

• główne
  sierpnia
  3

• 3 sierpniaWspomnienie dawnych martyrologiów: odnalezienie relikwii św. Szczepana, przy którym wymieniano także Nikodema — data uznawana za główną.
• 31 sierpniaWspomnienie św. Nikodema i św. Józefa z Arymatei w obecnym Martyrologium Rzymskim.
• 15 wrześniaWspomnienie Nikodema w greckich synaksariach, obecne też w polskich kalendarzach imienin.

Sierpień czy wrzesień

Wszystkie te daty należą do tego samego Nikodema z Ewangelii, tylko z różnych tradycji: sierpniowe z łacińskich martyrologiów — dawnych i obecnego — a wrześniowa z greckich. Jeżeli solenizant nie mówi inaczej, bezpiecznym wyborem jest 3 sierpnia — środek wakacji, więc życzenia często idą esemesem albo pocztówką z wyjazdu.

Patroni imienia — faryzeusz, kalabryjski mnich i wydawca z Athosu

Pierwszy Nikodem jest postacią z Ewangelii, dwaj następni to mnisi, którzy imię przejęli od niego — jeden na południu Italii, drugi na Świętej Górze.

Zdrobnienia i formy pieszczotliwe imienia Nikodem

Nikodem, inaczej niż Mikołaj, nie ma jednego zdrobnienia, które wypierałoby pełne imię. Najczęściej słychać krótkie, dwusylabowe formy, które dobrze brzmią na placu zabaw.

Niko · Nikoś · Nikuś · Nikodemek · Nikodemuś · Nik

Niko jest najmłodszą i najbardziej międzynarodową formą — tak samo skraca się Nikolaosa w Grecji i Nikolausa w Niemczech. Nikoś i Nikuś to wersje domowe, typowe dla małych dzieci. Nikodemek brzmi ciepło, ale trochę uroczyście, jak w ustach babci. Jednosylabowe Nik to forma z gier i komunikatorów, podpatrzona w angielskim.

Nikodem w innych językach

Imię ewangeliczne, więc wszędzie, gdzie czyta się Biblię, wygląda podobnie. Najbardziej żywe jest dziś w krajach prawosławnych, gdzie forma Nikodim to częste imię zakonne.

Nikodem w liczbach

Nikodem ma najbardziej stromy wykres w całej serii. W 2000 roku rejestr notuje kilkaset nadań, w 2023 — ponad sześć i pół tysiąca. Wzrost trwa przez całe dwie dekady, z jednym wyraźnym skokiem w 2022 roku, kiedy liczba nadań podnosi się o jedną trzecią w ciągu roku. Wśród chłopców imię idzie w rankingu z 15. miejsca w 2020 roku na 4. w 2022, a w latach 2023, 2024 i 2025 jest najczęściej nadawanym imieniem chłopców w Polsce.

W całej populacji zajmuje dopiero 71. miejsce, bo prawie wszyscy Nikodemowie to dzieci i nastolatki. Suma nadań z wykresu to około dziewięćdziesięciu pięciu procent żyjących dziś Nikodemów — na dwudziestu chłopców o tym imieniu najwyżej jeden urodził się przed 2000 rokiem. Spadek w 2025 roku to przede wszystkim mniej urodzeń: imię dalej jest pierwsze. Najedź na słupek, żeby zobaczyć liczbę dla konkretnego roku.

Sąsiedztwo w rankingu imion męskich

Ostatnie roczniki — gdzie plasowało się imię Nikodem

Rejestr PESEL zawiera 46 202 różnych imion męskich nadanych jako pierwsze. Stan danych: 20 stycznia 2026.

Znani Nikodemowie

Dorosłych Nikodemów jest niewielu, więc lista sięga głównie do XIX i XX wieku: muzyka, nauka, wojsko. Zamiast lat życia podajemy dziedzinę.

• NikodemPostać biblijna, faryzeusz i członek Sanhedrynu, czczony jako święty w Kościele katolickim i prawosławnym.
• Nikodem BiernackiSkrzypek i kompozytor urodzony w Tarnopolu, związany z Sanokiem.
• Nikodem PęczarskiMatematyk i fizyk, encyklopedysta, profesor Uniwersytetu Warszawskiego.
• Nikodem CaroChemik urodzony w Łodzi, który pracował w Niemczech i tam zrobił naukową karierę.
• Nikodem SulikGenerał brygady Wojska Polskiego, dwukrotny kawaler Orderu Virtuti Militari.
• Nikodem PajzderskiHistoryk sztuki, konserwator zabytków i muzealnik z Poznania.
• Nikodem PopławskiFizyk teoretyk z Torunia, badacz grawitacji i kosmologii.

Nikodem w powiedzeniach i w kulturze

Przysłów kalendarzowych Nikodem nie ma — sierpniowy dzień zajęły w polszczyźnie ludowej żniwa i Matka Boża Zielna. Za to imię ma w kulturze dwa wyraźne ślady.

• Kariera Nikodema Dyzmy

  Powieść Tadeusza Dołęgi-Mostowicza o prowincjonalnym urzędniku, który przez przypadek robi zawrotną karierę w sanacyjnej Warszawie. Dzięki niej, a potem dzięki serialowi z Romanem Wilhelmim, „Dyzma” stał się w polszczyźnie określeniem karierowicza.

• Nikodemici

  Jan Kalwin nazwał tak ludzi, którzy w czasach reformacji wyznawali wiarę po cichu, unikając otwartego opowiedzenia się — od Nikodema, który przyszedł do Jezusa nocą. W teologii słowo „nikodemizm” oznacza do dziś wiarę ukrywaną przed otoczeniem.

• Rozmowa nocą

  Scena z trzeciego rozdziału Ewangelii według św. Jana jest jednym z częstszych tematów malarstwa religijnego — Nikodem przy świecy, z twarzą w półcieniu. To z tej rozmowy pochodzi zdanie o „narodzeniu się na nowo”.

Ciekawostki o Nikodemie

• Nikodem był najczęściej nadawanym imieniem chłopców w Polsce w 2023, 2024 i 2025 roku. W 2020 roku zajmował 15. miejsce, więc na szczyt doszedł w trzy lata.

• Nikodem i Mikołaj to jedno imię w dwóch wersjach. Oba łączą greckie „zwycięstwo” z „ludem”, tylko inne słowo na lud: dêmos u Nikodema, laós u Mikołaja.

• Urodzeni w dniu imienin. Biskup Nikodem Puzyna, historyk sztuki Nikodem Pajzderski i sprinter Nikodem Goździalski przyszli na świat 15 września — w dniu, który kalendarze podają jako wrześniowy termin imienin Nikodema.

• Nikodem Dyzma i Mariola Wilczurówna mają tego samego ojca. Obie postaci stworzył Tadeusz Dołęga-Mostowicz: Dyzmę w 1932 roku, Mariolę w „Znachorze” pięć lat później.

• Nikodem stoi w rankingu populacji zaraz za Oskarem. 70. Oskar, 71. Nikodem — i to samo 71. miejsce w rankingu imion żeńskich zajmuje Lidia, z którą Nikodem dzieli 3 sierpnia.

Najczęstsze pytania o imię Nikodem