Bartłomiejznaczenie imienia, pochodzenie, imieniny i statystyki

Pochodzenie i znaczenie imienia Bartłomiej

Bartłomiej to imię, które w Ewangelii wcale nie było imieniem. Aramejskie bar Talmai mówi tylko, czyim synem jest ten człowiek — „syn Talmaja”. Tak samo Piotr bywa w Ewangelii nazywany Szymonem bar Jona. Dopiero greka i łacina zrobiły z tego określenia pełne imię, które Europa nosi od dwóch tysięcy lat.

Samo Talmai jest starsze od Nowego Testamentu. Tak nazywał się król Geszur, którego córka Maaka była matką Absaloma — Księga Samuela wymienia go wśród teściów Dawida. Co to imię znaczyło, pewności nie ma. Najczęściej wiąże się je z hebrajskim telem, „bruzda”, i stąd w słownikach imion znaczenie „syn oracza” albo „syn tego, który ma wiele bruzd”. To odczytanie prawdopodobne, ale nie przesądzone.

• Aramejskiבר תלמי — bar Talmaiokreślenie rodowe: syn Talmaja
• GrekaΒαρθολομαῖος — Bartholomaioszapis z list Dwunastu u Mateusza, Marka i Łukasza
• ŁacinaBartholomaeusforma kościelna, z której wyszły zapisy zachodnioeuropejskie
• StaropolskiBartłomiej, Bartel, Bartopełne imię i skrócenia notowane od średniowiecza
• DziśBartłomiejimię męskie, 56. co do liczebności w Polsce

Skoro Bartłomiej to określenie po ojcu, rodzi się pytanie, jak ten apostoł miał na imię naprawdę. Tradycja od wieków utożsamia go z Natanaelem z Kany Galilejskiej. Ewangelie synoptyczne stawiają na liście apostołów Filipa obok Bartłomieja, a Ewangelia Jana w ogóle nie zna Bartłomieja, tylko Natanaela, którego do Jezusa przyprowadza właśnie Filip. Złożenie tych dwóch list daje jedną osobę o dwóch nazwach: Natanael syn Talmaja.

Polszczyzna przerobiła greckie -aios na swojskie -ej, tak jak w Andrzeju czy Mateuszu, a -th- uprościła do t. W średniowieczu ludowe ucho skojarzyło jeszcze początek imienia z barcią i bartnikiem — to skojarzenie przypadkowe, ale trwałe, bo Bartłomiej wypadał w porze miodobrania.

Kiedy Bartłomiej obchodzi imieniny

Polskie kalendarze notują Bartłomieja przez cały rok, ale obchodzi się go praktycznie w jeden dzień — 24 sierpnia, we wspomnienie apostoła. W sierpniu wyszukiwań imienin Bartłomieja jest kilkanaście razy więcej niż w jakimkolwiek innym miesiącu. Pozostałe terminy należą do późniejszych świętych tego imienia.

• główne
  sierpnia
  24

• 16 lipcaŚw. Bartłomiej od Męczenników, dominikanin i arcybiskup Bragi.
• 24 sierpniaŚw. Bartłomiej Apostoł — data uznawana za główną.
• 5 październikaŚw. Bartłomiej Longo, twórca sanktuarium w Pompejach.
• 11 listopadaŚw. Bartłomiej z Grottaferraty, opat i kopista.

Bartłomiej, Bartosz i Bartek

Bartosz ma w kalendarzach własny dzień w kwietniu, a Bartłomiej zostaje przy sierpniu. Kłopot zaczyna się przy Bartku, bo to zdrobnienie obu imion. Jeżeli nie wiadomo, kto się kryje za Bartkiem z kontaktów w telefonie, najprościej sprawdzić pełne imię w dowodzie albo zapytać — kwietniowe życzenia dla Bartłomieja przyjdą cztery miesiące za wcześnie.

Patroni imienia — apostoł i trzech późnych imienników

Bartłomiej ma rzadkie szczęście: obok apostoła z I wieku stoją patroni z XI, XVI i XX wieku, a ostatni z nich został świętym dopiero w 2025 roku.

Zdrobnienia i formy pieszczotliwe imienia Bartłomiej

Cztery sylaby to dużo na co dzień, więc Bartłomiej prawie nigdy nie słyszy pełnego imienia poza urzędem. Gniazdo zdrobnień jest stare: część z nich zapisano w dokumentach już w XIV wieku.

Bartek · Bartuś · Bartłomiejek · Bartas · Barteczek · Bartel · Barto · Bart

Bartek jest tak powszechny, że wielu Bartłomiejów przedstawia się nim nawet w pracy. Bartuś to forma domowa. Bartłomiejek brzmi staroświecko i czule zarazem — tak zwracają się babcie. Bartel i Barto to skrócenia średniowieczne, które przetrwały głównie w nazwiskach: Bartel, Bartkowiak, Bartoszewicz. Z tego samego gniazda wyrósł też Bartosz, który w końcu stał się osobnym imieniem.

Bartłomiej w innych językach

Imię apostoła doszło do każdego zakątka Europy i w kilku miejscach zgubiło po drodze prawie wszystkie litery. Najdalej odeszły od greckiego wzoru formy z północy i z Bałkanów.

Słoweński Jernej to rekordzista: z całego imienia zostało w nim tylko zakończenie, przerobione według słoweńskich praw głosowych. Irlandzki Parthalán to z kolei imię mitycznego przybysza, który według średniowiecznych kronik jako pierwszy po potopie osiedlił się w Irlandii — badacze wywodzą je właśnie od Bartłomieja.

Bartłomiej w liczbach

Wykres Bartłomieja ma dwie części. Do 2009 roku imię trzyma równy poziom — od 2,7 do 3,2 tysiąca chłopców rocznie, bez wyraźnego szczytu. Potem zaczyna się zjazd, który trwa nieprzerwanie do dziś: ostatni rocznik to mniej więcej jedna dziewiąta pierwszego. W rankingu noworodków Bartłomiej spada z 46. miejsca w 2020 roku na 70. w 2025, więc to nie tylko mniej urodzeń, ale realny odwrót od imienia.

Ponad jedna trzecia wszystkich żyjących Bartłomiejów urodziła się w latach widocznych na wykresie. Stąd jego położenie w rejestrze: 56. miejsce w całej populacji, tuż za Wiesławem i o kilka tysięcy przed Marianem, choć tamte dwa imiona noszą głównie mężczyźni z pokolenia dziadków. Bartłomieje są przeciętnie o dwa pokolenia młodsi. Najedź na słupek, żeby zobaczyć liczbę dla konkretnego roku.

Sąsiedztwo w rankingu imion męskich

Ostatnie roczniki — gdzie plasowało się imię Bartłomiej

Rejestr PESEL zawiera 46 202 różnych imion męskich nadanych jako pierwsze. Stan danych: 20 stycznia 2026.

Znani Bartłomieje

Najciekawsza część listy leży w XVI i XVII wieku, kiedy Bartłomiej był imieniem mieszczan, uczonych i artystów. Zamiast lat życia podajemy dziedzinę: data nie zdezaktualizuje się razem z życiorysem.

• Bartłomiej NowodworskiKawaler maltański i filantrop. Jego fundacje wsparły krakowskie gimnazjum, które przyjęło go za patrona — dzisiejsze „Nowodworek”. Pod Smoleńskiem w 1611 roku założył minę, która zakończyła oblężenie.
• Bartłomiej GroickiKrakowski mieszczanin i znawca prawa, który przekładał na polski łacińskie zbiory praw miejskich i karnych.
• Bartłomiej KeckermannFilozof i pedagog z Gdańskiego Gimnazjum Akademickiego, autor pierwszego w Polsce kompendium wiedzy o żegludze i nawigacji.
• Józef Bartłomiej ZimorowicPoeta baroku piszący po łacinie i po polsku, kronikarz i kilkakrotny burmistrz Lwowa.
• Bartłomiej StrobelMalarz urodzony we Wrocławiu, przedstawiciel późnego manieryzmu i wczesnego baroku, ostatnie lata spędził w Toruniu.
• Bartłomiej TopaAktor filmowy i teatralny z Nowego Targu, także producent filmowy.

Przysłowia i powiedzenia o Bartłomieju

Dzień Bartłomieja przypadał na koniec żniw i początek jesiennych prac, więc w kalendarzu ludowym stał się punktem obserwacyjnym. Przysłowiowy Bartłomiej zapowiada przede wszystkim jesień — i przypomina, że czas siać żyto.

• Jaki dzień Bartłomieja, takiej jesieni nadzieja.

  Najkrótsza wersja przepowiedni, notowanej w kilku wariantach: pogoda 24 sierpnia miała pokazać, jaka będzie cała jesień.

• Kto na święty Bartłomiej siał, będzie chleb miał.

  Przysłowie gospodarskie: koniec sierpnia uchodził za dobry termin siewu ozimin.

• Bartłomieja słota, z łyżki deszczu ceber błota.

  Deszcz w ten dzień miał zapowiadać rozmokłą jesień — z niewielkiej ulewy robiło się wielkie błoto.

• Na świętego Bartłomieja po raz pierwszy jęknie knieja.

  Koniec sierpnia to początek rykowiska — w lesie słychać pierwsze odgłosy jeleni.

Wszystkie cztery notuje kalendarz przysłów kalbi.pl pod 24 sierpnia.

Ciekawostki o Bartłomieju

• Kościół Bartłomieja ufundowany dla św. Wojciecha. Bazylikę San Bartolomeo all’Isola na wyspie Tyberyjskiej w Rzymie wzniósł około 1000 roku cesarz Otton III ku czci św. Wojciecha. Gdy złożono tam relikwie przypisywane Bartłomiejowi, kościół zmienił patrona.

• Wyspa z imieniem apostoła. Saint-Barthélemy na Karaibach nazwano na cześć Bartłomieja — według przekazu Krzysztof Kolumb uczcił w ten sposób swojego brata Bartolomea.

• Noc św. Bartłomieja. Z 23 na 24 sierpnia 1572 roku w Paryżu doszło do rzezi hugenotów. Nazwa wydarzenia wzięła się wyłącznie z daty — z samym apostołem nie ma nic wspólnego.

• Bartłomiej i Marian w rejestrze obok siebie. W rankingu PESEL dzieli ich jedno miejsce i kilka tysięcy osób, ale na wykresie nadań Marian prawie nie istnieje, a Bartłomiej przez pierwszą dekadę stulecia nadawany był tysiącami.

Najczęstsze pytania o imię Bartłomiej