Zdzisławznaczenie imienia, pochodzenie, imieniny i statystyki

Pochodzenie i znaczenie imienia Zdzisław

Zdzisław to imię złożone z dwóch staropolskich cząstek, z których drugą zna każdy, a pierwszą — prawie nikt. Końcówka -sław to „sława, chwała”, ta sama co w Stanisławie czy Bolesławie. Początek Zdzi- jest trudniejszy, bo słowo, od którego pochodzi, dawno wyszło z polszczyzny.

Językoznawcy łączą go z prasłowiańskim czasownikiem děti — „kłaść, czynić, stawiać” — poprzedzonym przedrostkiem z-. Od tego samego rdzenia mamy dziś „dziać się” i „dzieło”. Najprostszy odczyt całości brzmi więc: „ten, kto czyni sławę” albo „ten, komu sława została dana”. To odczyt z budowy słowa, a nie zapisana gdzieś definicja — tak jak przy większości dwuczłonowych imion słowiańskich.

• Prasłowiański*sъ-dě- + *slavaczasownik „kłaść, czynić” z przedrostkiem i rzeczownik „sława”
• StaropolskiZdziesławforma z pełniejszym pierwszym członem, notowana od XII wieku
• Łacina dokumentówSdislaus, Zdislauszapis kancelaryjny w średniowiecznych dyplomach
• PolskiZdzisławforma ściągnięta, która wyparła dawny Zdziesław
• DziśZdzisławimię męskie, 68. co do liczebności w Polsce

Imię jest w polszczyźnie bardzo stare, ale nigdy nie miało świętego patrona, więc przez stulecia żyło głównie w rodach rycerskich i w nazwach miejsc. Od dawnej formy Zdziech pochodzą Zdzieszowice na Opolszczyźnie i nazwisko Zdziechowski — ślady ludzi, którzy nosili to imię na długo przed pierwszymi metrykami parafialnymi.

Prawdziwą karierę Zdzisław zrobił dopiero w XX wieku, w fali powrotu do imion słowiańskich po odzyskaniu niepodległości. Wtedy właśnie urodziło się pokolenie, które dziś stanowi większość żyjących Zdzisławów.

Kiedy Zdzisław obchodzi imieniny

Imieniny Zdzisława obchodzi się przede wszystkim 28 listopada. To data posadzona przez wydawców kalendarzy: tego dnia nie wspomina się żadnego świętego o tym imieniu, a mimo to listopadowy termin zdecydowanie wygrywa z pozostałymi — w wyszukiwarce ponad dziesięć razy wyraźniej niż styczniowy.

• główne
  listopada
  28

• 28 listopadaData uznawana za główną — bez patrona, dzień wspólny z Jakubami i Stefanami.

Listopad czy styczeń

Kalendarze notują też termin styczniowy, pod koniec miesiąca, oraz grudniowy, dzielony ze Zdzisławą. Żaden z nich nie ma za sobą patrona, więc wybór między nimi to sprawa rodzinnego zwyczaju. Jeśli Zdzisław nie mówi inaczej, bezpiecznie jest złożyć życzenia 28 listopada — tak robi zdecydowana większość.

Świętego Zdzisława nie ma — jest święta Zdzisława

Kościół nie wyniósł na ołtarze żadnego Zdzisława. Najbliżej imienia stoi czeska święta w formie żeńskiej — a oprócz niej imię ma swoje miejsca na mapie i swoją datę, którą wybrali ludzie, nie martyrologium.

Zdrobnienia i formy pieszczotliwe imienia Zdzisław

Zdzisław ma zdrobnienia, które same brzmią jak osobne imiona — część z nich jest starsza od pełnej formy.

Zdzisiek · Zdzisio · Zdzichu · Zdzich · Zdzisiu · Zdziszek · Zdziech · Zdziś

Zdzisiek i Zdzisio to formy, którymi zwraca się do Zdzisława rodzina i koledzy z pracy. Zdzichu brzmi po kumpelsku, trochę jak z podwórka albo z budowy. Zdziech to forma najstarsza: tak skracano imię już w średniowieczu i od niej wzięła się nazwa Zdzieszowic. Zdziś i Zdziszek zostają w domu.

Zdzisław w innych językach

Imię słowiańskie, więc odpowiedniki ma prawie wyłącznie u sąsiadów. Najciekawszy jest czeski Zdeněk: dla Czechów to jedno z najzwyklejszych imion męskich, podczas gdy w Polsce Zdzisław jest już imieniem dziadków. W językach zachodnich imię przenosi się bez zmian albo w łacińskim zapisie.

Przy Zdzisławie warto pamiętać, że Czech o imieniu Zdeněk obchodzi imieniny w zupełnie inny dzień niż polski Zdzisław — czeski kalendarz cywilny ma własny układ imion.

Zdzisław w liczbach

Zdzisław zajmuje 68. miejsce w całej populacji — a wykres nadań wygląda tak, jakby to imię prawie nie istniało. To nie sprzeczność, tylko dwie strony tej samej historii: Zdzisławowie, którzy żyją dziś w Polsce, urodzili się niemal wszyscy przed 2000 rokiem. Suma wszystkich chłopców z wykresu to około jednej sześćsetnej żyjących Zdzisławów. Na każdego z nich przypada ponad sześciuset mężczyzn, którzy dostali to imię wcześniej.

Same słupki są niskie i nierówne: kilka, kilkanaście nadań w roku, najwięcej w 2021. W latach 2000 i 2003–2006 wykres pokazuje zero. To zero nie znaczy, że imienia nie nadano ani razu — rejestr nadań wymienia imię dopiero od dwóch nadań w roku, więc w tych latach Zdzisławów mogło być najwyżej po jednym. Wśród noworodków imię krąży między trzecią a szóstą setką i nie ma wyraźnego kierunku: przy takich liczbach jedno dziecko więcej albo mniej przesuwa je o kilkadziesiąt miejsc. Najedź na słupek, żeby zobaczyć liczbę dla konkretnego roku.

Sąsiedztwo w rankingu imion męskich

Ostatnie roczniki — gdzie plasowało się imię Zdzisław

Rejestr PESEL zawiera 46 202 różnych imion męskich nadanych jako pierwsze. Stan danych: 20 stycznia 2026.

Znani Zdzisławowie

Lista Zdzisławów to w dużej mierze lista XX wieku: lotnictwo, sport, scena, malarstwo i pamięć o Katyniu. Zamiast lat życia podajemy dziedzinę.

• Zdzisław BeksińskiMalarz, rzeźbiarz i fotografik z Sanoka, twórca rozpoznawalnych na całym świecie obrazów pełnych niepokojących, onirycznych pejzaży.
• Zdzisław KrasnodębskiPilot, pierwszy dowódca Dywizjonu 303 w czasie bitwy o Anglię.
• Zdzisław MaklakiewiczAktor, niezapomniany inżynier Mamoń z „Rejsu” Marka Piwowskiego.
• Zdzisław KrzyszkowiakLekkoatleta, mistrz olimpijski z Rzymu w biegu na 3000 metrów z przeszkodami.
• Zdzisław HoffmannTrójskoczek, pierwszy mistrz świata w tej konkurencji, zwycięzca mistrzostw w Helsinkach.
• Zdzisław PeszkowskiKsiądz, ocalały jeniec obozu w Kozielsku, przez lata kapelan Rodzin Katyńskich.

Zdzisław w powiedzeniach i w kulturze

Zdzisław nie dorobił się przysłów kalendarzowych — listopadowa data jest za młoda, a koniec listopada w ludowym kalendarzu należy do Katarzyny i Andrzeja. Imię zostawiło jednak ślady gdzie indziej: na mapie, w historii PRL-owskiej popkultury i w czeskim kalendarzu.

• Zdzieszowice

  Miasto nad Odrą, którego nazwa pochodzi od dawnego zdrobnienia Zdziech. To jeden z nielicznych przypadków, kiedy imię bez patrona trwa w krajobrazie dłużej niż w kalendarzu.

• Inżynier Mamoń

  Postać grana przez Zdzisława Maklakiewicza w „Rejsie” — ta od melodii, które się podobają, bo się je już słyszało. Kultowe cytaty z tej roli żyją w polszczyźnie do dziś, a widzowie często pamiętają je razem z imieniem aktora.

• Zdeněk zza miedzy

  U Czechów odpowiednik Zdzisława jest imieniem bardzo popularnym, noszonym przez kilka pokoleń naraz. Polskiemu Zdzisławowi łatwo więc znaleźć imiennika po drugiej stronie Sudetów.

Ciekawostki o Zdzisławie

• Jan Nowak-Jeziorański był Zdzisławem. Legendarny „kurier z Warszawy” urodził się jako Zdzisław Jeziorański — „Jan Nowak” to jego konspiracyjny pseudonim, który z czasem stał się częścią nazwiska.

• Dwóch sąsiadów z dwóch epok. W rankingu całej populacji tuż pod Zdzisławem stoi Marcel. Liczebnie dzieli ich niewiele, ale prawie wszyscy Marcelowie urodzili się po 2000 roku, a prawie wszyscy Zdzisławowie — przed nim. To dwa imiona, które spotykają się w statystyce, a w rodzinie raczej jako dziadek i wnuk.

• Święta jest kobietą. Jedyna kanonizowana osoba o tym imieniu to Czeszka, św. Zdzisława z Lemberka. Mężczyźni o imieniu Zdzisław świętego patrona po prostu nie mają.

• Imię starsze od kalendarza. Zdzisław figuruje w dokumentach od XII wieku, a datę imienin dostał dopiero w czasach nowożytnych kalendarzy — przez kilkaset lat nikt nie obchodził imienin Zdzisława, bo nie było czego obchodzić.

Najczęstsze pytania o imię Zdzisław