Tymoteuszznaczenie imienia, pochodzenie, imieniny i statystyki

Pochodzenie i znaczenie imienia Tymoteusz

Greckie Timótheos składa się z dwóch słów: timḗ, „cześć, szacunek”, i theós, „Bóg”. Zwykle tłumaczy się je jako „czczący Boga”; gramatyka dopuszcza też odczyt „czczony przez Boga” i oba spotyka się w słownikach. To imię teoforyczne, czyli takie, które ma Boga wprost w swojej budowie — jak Teodor, Dorota albo Bogumił.

Imię było w świecie greckim zwyczajne na długo przed chrześcijaństwem: nosili je poeci i wodzowie ateńscy. Do kalendarza weszło jednak za sprawą jednej osoby — młodego ucznia apostoła Pawła, do którego zaadresowane są dwa listy Nowego Testamentu.

• GrekaΤιμόθεος — Timótheostimḗ „cześć” + theós „Bóg”
• ŁacinaTimotheusforma z Wulgaty i z kalendarza kościelnego
• Języki wschodniosłowiańskieTimofiej, Tymofijgreckie th oddane przez f, jak w imieniu Fiodor od Teodora
• PolskiTymoteuszkońcówka -eusz, jak w imionach Mateusz i Tadeusz
• DziśTymoteuszimię męskie, 102. co do liczebności w Polsce

Polska forma powstała tą samą drogą co inne imiona greckie na -eos: łacińskie -eus zamieniło się w polszczyźnie w -eusz. Dlatego mówimy Tymoteusz, a nie Tymoteus, tak jak Mateusz, a nie Mateus. Tymon, choć ma ten sam rdzeń tim-, jest osobnym imieniem, a nie skrótem Tymoteusza.

Kiedy Tymoteusz obchodzi imieniny

Polskie kalendarze notują Tymoteusza w wielu dniach roku, bo imię nosiło kilkunastu świętych i męczenników pierwszych wieków. Naprawdę liczy się jeden termin: 26 stycznia, wspomnienie św. Tymoteusza i św. Tytusa, uczniów apostoła Pawła.

• główne
  stycznia
  26

• 24 styczniaDawna data wspomnienia ucznia Pawła, sprzed reformy kalendarza; tego dnia zmarł też bł. Tymoteusz Giaccardo.
• 26 styczniaŚw. Tymoteusz, biskup Efezu, wspominany razem ze św. Tytusem — data uznawana za główną.
• 3 majaŚw. Tymoteusz i Maura, małżonkowie męczennicy z Egiptu.
• 21 majaŚw. Tymoteusz, Polio i Eutychiusz, męczennicy wymienieni w Martyrologium Rzymskim.
• 22 sierpniaŚw. Tymoteusz, męczennik rzymski pochowany przy Via Ostiensis.
• 19 grudniaŚw. Tymoteusz, pustelnik egipski.

24 czy 26 stycznia

Obie daty dotyczą tego samego człowieka. Przez wieki uczeń Pawła miał wspomnienie 24 stycznia, a po reformie kalendarza liturgicznego z 1969 roku przeniesiono go na 26 stycznia — dzień po święcie Nawrócenia św. Pawła, tak żeby uczniowie stali w kalendarzu tuż za mistrzem. Starsze kalendarze i część rodzin trzyma się 24 stycznia; jeśli Tymoteusz sam nie mówi inaczej, bezpieczniej złożyć życzenia 26.

Patroni imienia — uczeń Pawła, małżonkowie z Antinoe i paulista z Piemontu

Pierwszy patron to postać biblijna, o której wiadomo stosunkowo dużo. Pozostali są przykładem, jak imię żyło w Kościele dalej: od męczenników z Egiptu po kapłana zmarłego w XX wieku.

Zdrobnienia i formy pieszczotliwe imienia Tymoteusz

Cztery sylaby to dużo jak na imię chłopca, więc w domu Tymoteusz prawie zawsze ma krótszą postać. Wszystkie zdrobnienia biorą początek imienia i odrzucają greckie zakończenie.

Tymek · Tymuś · Tymcio · Tymoteuszek · Tymeczek · Tymo · Tim

Tymek jest formą zdecydowanie najczęstszą — w przedszkolu i na boisku pełne imię niemal nie pada. Tymuś i Tymcio zostają dla najmłodszych. Tymoteuszek brzmi staroświecko i trochę żartobliwie. Tim przyszedł z angielskiego i bywa używany przez starszych chłopców, którzy chcą brzmieć mniej szkolnie.

Tymoteusz w innych językach

Imię rozeszło się po całym chrześcijańskim świecie razem z listami Pawła i podzieliło po drodze na dwie rodziny. Zachód oddał grecką głoskę th przez t, Słowianie wschodni — przez f, tak jak w parze Teodor i Fiodor. Stąd rosyjski Timofiej.

Tymoteusz w liczbach

Tymoteusz to imię, które w całym rejestrze wygląda skromnie — 102. miejsce wśród męskich i nieco ponad czterdzieści tysięcy żyjących — a wśród noworodków od lat stoi w trzeciej dziesiątce. Ten rozjazd ma prosty powód: prawie wszyscy Tymoteusze są młodzi. Suma nadań z wykresu to ponad dziewięćdziesiąt trzy procent liczby żyjących; pod tym względem wyżej stoją tylko cztery imiona męskie w całym zestawieniu.

Wykres ma wyraźny kształt góry. W 2000 roku imię dostało niespełna trzystu chłopców, potem liczba nadań rosła prawie bez przerwy i w 2018 roku przekroczyła dwa tysiące osiemset — ponad dziesięć razy więcej niż na początku wieku. Szczyt przypadł na 2018 rok; po 2021 słupki opadają szybko. Najedź na słupek, żeby zobaczyć liczbę dla konkretnego roku.

Sąsiedztwo w rankingu imion męskich

Ostatnie roczniki — gdzie plasowało się imię Tymoteusz

Rejestr PESEL zawiera 46 202 różnych imion męskich nadanych jako pierwsze. Stan danych: 20 stycznia 2026.

Odwrót, nie tylko mniej urodzeń

Część spadku po 2021 roku wynika z tego, że w Polsce rodzi się coraz mniej dzieci. Ale nie cały. Między 2020 a 2025 rokiem liczba nadań Tymoteusza zmalała mniej więcej o połowę, podczas gdy wszystkich imion męskich nadano w tym czasie o niecałe dwie piąte mniej. Do tego imię traci miejsca: w 2022 roku było 22. wśród chłopców, w 2024 i 2025 — 27. To realny odwrót od imienia, które przez dwie dekady szło w górę.

Znani Tymoteusze

Imię było w Polsce rzadkie przez całe stulecia, więc znanych Tymoteuszów jest niewielu, ale za to w bardzo różnych rolach: od prymasa przez wynalazcę po reprezentanta w piłce nożnej. Zamiast lat życia podajemy dziedzinę: data nie zdezaktualizuje się razem z życiorysem.

• Tymoteusz GorzeńskiDuchowny, biskup poznański, a następnie arcybiskup gnieźnieński i prymas Polski, kawaler Orderu Orła Białego.
• Tymoteusz LipińskiHistoryk starożytnik i archeolog, badacz polskich zabytków i dawnych dziejów.
• Tymoteusz ŁuniewskiZiemianin, wynalazca, meteorolog, etnograf i społecznik, członek Cesarskiej Akademii Nauk w Petersburgu.
• Tymoteusz OrtymReżyser, konferansjer i impresario, jeden z twórców polskiego teatru dla dzieci, autor piosenek.
• Tymoteusz KarpowiczPoeta i dramatopisarz, jeden z najbardziej oryginalnych twórców polskiej poezji lingwistycznej.
• Tymoteusz BiesPianista, pedagog i kompozytor.
• Tymoteusz PuchaczPiłkarz, lewy obrońca, reprezentant Polski i uczestnik dwóch turniejów mistrzostw Europy.

Tymoteusz w powiedzeniach i w kulturze

Tymoteusz ma jedno porzekadło kalendarzowe, z dawnej, styczniowej daty. Resztę śladów w kulturze zostawiły dwa listy zaadresowane do niego — z kilku zdań zrobiły się powiedzenia, które ludzie znają, nie wiedząc, skąd pochodzą.

• Na świętego Tymoteusza trzeba ci czapki, nie kapelusza.

  Porzekadło przypisane do 24 stycznia, dawnej daty imienin. W środku zimy rada jest oczywista, ale rym na -usza zrobił z niej łatwy do zapamiętania żart.

• W dobrych zawodach wystąpiłem, bieg ukończyłem, wiary ustrzegłem.

  Zdanie z Drugiego Listu do Tymoteusza, w Biblii Tysiąclecia. Starsze przekłady mówią o „dobrym boju” i w tej postaci zdanie weszło do polszczyzny jako gotowa formuła pożegnania.

• Samej wody już nie pij, tylko używaj po trosze wina.

  Rada z Pierwszego Listu do Tymoteusza, uzasadniana żołądkiem i częstymi niedomaganiami adresata. Fragment cytowany zwykle z przymrużeniem oka, przy stole.

• Tymoteusz ze swoją babcią Lois

  Obraz holenderskiego malarza Willema Drosta z połowy XVII wieku: starsza kobieta czyta chłopcu księgę. Temat wzięto prosto z listu, który wspomina wiarę babki i matki Tymoteusza.

Ciekawostki o Tymoteuszu

• Adresat dwóch ksiąg Biblii. Pierwszy i Drugi List do Tymoteusza to dwie z trzech ksiąg Nowego Testamentu nazywanych listami pasterskimi. Tradycja przypisuje je Pawłowi, choć dziś wielu badaczy w to wątpi. Poza nim takie listy imienne mają w Nowym Testamencie tylko Tytus i Filemon.

• List do młodego człowieka. W Pierwszym Liście autor prosi Tymoteusza, by nie dał nikomu lekceważyć się z powodu młodego wieku — i radzi mu, by był dla innych wzorem w mowie i postępowaniu.

• Dziesięć razy więcej w osiemnaście lat. W 2000 roku Tymoteusza dostało niespełna trzystu chłopców, w 2018 — ponad 2 800. Wśród imion męskich, które w 2000 roku miały co najmniej sto nadań, szybciej rosło tylko sześć.

• Imię zakonne zamiast chrzcielnego. Bł. Tymoteusz Giaccardo urodził się jako Giuseppe i przyjął imię ucznia Pawła, wstępując do zgromadzenia, które za patrona ma samego Pawła.

Najczęstsze pytania o imię Tymoteusz